Over creativiteit en creatief denken

Wat is jouw antwoord op volgende vragen:

– Moet je werk sneller, beter of goedkoper ?

– Wil elke dag meer uit het leven halen?

– Wil je meer geluk en plezier in je leven?

– Voldoen bestaande werkmethodes niet meer ?

– Heb je regelmatig moeite om je voor je werk op te laden ?

– Werk je in een dynamische omgeving ?

– Ben je betrokken bij het ontwikkelen van van nieuwe producten of diensten ?

Als je antwoord op meerdere vragen JA is, dan is er behoefte aan creativiteit.

Nederlandse organisaties kunnen zich slechts onderscheiden door te innoveren. Concurreren op basis van prijs of kennis kan allang niet meer. Lonen zijn in andere landen veel lager, kostenbeheersing is lastig. Kennis komt door internet voor steeds meer mensen steeds sneller beschikbaar. Economische groei moet dus ontstaan door toegevoegde waarde. Organisaties onderscheiden zich hierbij van concurrenten door nieuwe producten, diensten of processen die bij voorkeur niet, of moeilijk, te kopiëren zijn.

Creativiteit is de vijfde productiefactor, naast kennis, grond, arbeid en kapitaal. We staan aan de vooravond van het creatieve tijdperk, een periode van constant innoveren. Hiervoor is creativiteit nodig. Want zonder creativiteit geen innovatie!

Werkplezier

Een andere reden voor creativiteit is de positieve energie die van iets nieuws ‘maken’ uitgaat. Mensen worden gelukkig van nieuwe dingen ontdekken. Dit plezier is goed voor de binding van werknemers aan een organisatie en verlaagt het ziekteverzuim.

Betere besluitvorming

Doordat meer en minder voor de hand liggende alternatieven zichtbaar worden tijdens het creatieve proces helpt creativiteit de besluitvorming te verbeteren. Er valt echt iets te kiezen.

Verbeteren versus vernieuwen

Verbeteringen helpen niet altijd om een probleem op te lossen. Het einde van een levensfase is in zicht of verbeteringen zijn duur terwijl ze nauwelijks iets extra’s opleveren. Vernieuwing via een systeemsprong is noodzakelijk om het probleem op te lossen. Dit vraagt om creativiteit.

Voorbeeld

De ontwikkeling van het vliegtuig is een mooi voorbeeld van verbeteren versus vernieuwen. Na de eerste vlucht werden vliegtuigen steeds sneller. Dat ging in kleine stapjes, met steeds nieuwe verbeteringen. Maar er bleek een barrière te zijn: de snelheid van het geluid. Pas met compleet nieuwe inzichten werd deze barrière geslecht: men kwam tot een systeemsprong. Na deze doorbraak volgden de ontwikkelingen elkaar weer in kleine stapjes op. Nu worden snelheden van meer dan driemaal het geluid gehaald.

Systeemsprong

In feite gebeurt in elke organisatie hetzelfde. Het is belangrijk om voortdurend in kleine stapjes te verbeteren en af en toe een grote barrière te doorbreken en tot een systeemsprong te komen. Als dat lukt, zal jouw organisatie zich onderscheiden in een concurrerende markt.

Is Nederland creatief ?

Nederland is helemaal niet zo’n walhalla voor creatieve bedrijven als sommige beleidsmakers denken. Nederland staat, qua aantrekkelijke vestigingsplaats voor creatievelingen, pas vijfde in Europa en krijgt van onderzoekers van de Britse Economist Intelligence Unit een 6,3 op het rapport.

Creatieve landen

De VS (7,7) en Japan (7,3) steken met kop en schouders boven de rest van de wereld uit. In Europa scoren Groot-Brittannië, Zweden, Denemarken en Zwitserland beter dan Nederland.

Gebrek aan tijd

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat gebrek aan tijd (lees: prioriteit) de grootste barrière is voor creativiteit en innovatie. Vaak ligt het niet aan de intenties, die zijn goed. In theorie is creativiteit belangrijk, maar in de praktijk komt het er bekaaid vanaf.

Het ontbreekt aan tijd door de dagelijkse beslommeringen, brandjes blussen en concurrerende zaken krijgen meer prioriteit. Dit heeft te maken met gemakzucht, luiheid en een gebrek aan betrokkenheid, leer- en nieuwsgierigheid.

Door gebrek aan tijd komt men in een vicieuze cirkel. Samenwerken en kennisdelen komt onder druk te staan, terwijl dit juist de basis is om tot creativiteit te komen.

Vastgeroest

Mensen zijn gewoontedieren. Bewust en onbewust komt men in een patroon. Hierdoor kunnen mensen voor een groot gedeelte op basis van routine werken. Dat kost minder energie. Wanneer dit in hun ogen succesvol (blijft) werken, worden patronen een veilige haven die men niet zonder slag of stoot zal verlaten.

Creativiteit vraagt om het doorbreken van patronen. Creativiteit kost veel energie. Het is dan ook heel aantrekkelijk om weer in oude patronen terug te vallen.

Ego-effect

Grote ego’s zijn dodelijk voor innovatie. Ze zijn lastig bij een brainstorm en het daadwerkelijk uitvoeren van vernieuwing. Zeker als deze ego’s sleutelspelers zijn bij een innovatie. De vernieuwing loopt dan stuk op deze torenhoge ego’s. Het breken of juist negeren van grote ego’s is trouwens ook niet effectief.

Gebrek aan lef

Creatief denken wordt maar al te vaak verdrongen door veilig denken. De grote (financiële) risico’s die gepaard gaan met innoveren vormen voor velen en barrière.

Creativiteit gaat altijd gepaard met het nemen van risico’s, dat hoort erbij. Wel is het verstandig om bewust te zijn van deze risico’s en te weten wat voor maatregelen zo nodig te treffen zijn.

Korte termijn denken

Vooral het steeds meer resultaatgericht werken versterkt het korte termijn denken. Dit komt niet overeen met de geformuleerde (veranderings)visie. Deze barrière heeft ook sterk te maken met gebrek aan tijd.

Innoveren vraagt juist om ruimte. Verder zijn de effecten pas op de lange termijn zichtbaar. Ideeën blijven liggen omdat ze niet direct morgen resultaat opleveren. Een broedkamer kan helpen dit dilemma te overbruggen door prille ideeën iets verder uit te werken voordat ze worden beoordeeld.

Angst voor het onbekende

Koudwatervrees en onzekerheid kunnen ook een serieuze belemmering vormen voor creativiteit. Vernieuwers zijn over het algemeen gezegend met een gezonde portie zelfvertrouwen en flexibiliteit. Essentiële eigenschappen wanneer je dag in dag uit meer tegenslagen dan successen moet verwerken

Bedrijfsblindheid

Een belangrijk knelpunt bij innoveren is bedrijfsblindheid. Dit ontstaat vaak in teams met medewerkers die meerdere jaren met elkaar samenwerken. Vroeger uitgeprobeerde en toen gefaalde oplossingen brengt men niet meer opnieuw naar voren. Men zit vastgeroest in bestaande patronen. Hoe doorbreekt je dit ?

Gekleurde bril

Bedrijfsblindheid is lastig. Het is moeilijk situaties anders te zien met een gekleurde bril op je neus. Onze attitudes, belangen, vooroordelen en eerdere ervaringen vertroebelen onze objectiviteit.

75% bedrijfsblindheid

Uit onderzoek blijkt dat bedrijfsblindheid een onderschat probleem is. Slechts weinig organisaties voeren een proactief beleid om bedrijfsblindheid te voorkomen terwijl bij driekwart van deze organisaties weldegelijk sprake is van vastgeroeste patronen.

Bedrijfsblindheid Innovatie

Vastgeroest Verandering

Oogkleppen Brede horizon

Intern gericht Extern gericht

Oorzaken

• Hersenen zijn ingesteld op routine.

• Mensen passen zicht snel aan bestaande mores aan.

• Afwijkende inzichten worden afgestraft.

• Angst op fouten te maken.

• Interne gerichtheid.

• Selectieve waarneming

Tunnelvisie

Bedrijfsblindheid wordt vaak in een adem genoemd met tunnelvisie. Dit is een visie waarbij slechts op één variabele wordt gelet: men heeft oogkleppen op.

Oplossingen

Er zijn twee manieren om inspiratie op te doen: van buiten naar binnen of van binnen naar buiten.

Van buiten naar binnen

Een manier om afstand te nemen is het inschakelen van buitenstaanders. Deze buitenstaanders zijn niet emotioneel betrokken. Een neutrale partij die van buiten naar binnen kijkt met een frisse blik. Dit levert vaak nieuwe inzichten op.

Buitenstaanders zijn een belangrijke bron voor innovatie. Uit onderzoek van het MIT blijkt dat gemiddeld 45% van de innovaties niet komen van medewerkers, maar worden aangegeven door externen.

Van binnen naar buiten

Inspiratie is ook van binnen naar buiten op te doen. Dit kan je doen door als organisatie medewerkers te laten deelnemen aan (open) trainingen, studiereizen, borrels, stages, sabbatical en functieroulatie.

Geld en creativiteit

Experimenteel onderzoek de Amerikaanse Harvard universiteit naar creativiteit suggereert dat geld niet het allerbelangrijkst is. Sterker nog, bonussen kunnen zelfs een obstakel vormen. Mensen gaan dan namelijk risico’s uit de weg. Uitdagend werk is volgens dit onderzoek belangrijker. Mensen zijn het creatiefst als ze betrokken zijn bij hun werk en ervan leren.

Tijdsdruk en creativiteit

Mensen denken vaak dat ze creatiever zijn als ze onder hoge tijdsdruk staan. Het Harvard-onderzoek laat juist het tegenovergestelde zien: mensen waren hier het minst creatief wanneer ze tegen de tijd moesten opboksen. Er trad zelfs een ‘kater’ op: ze waren niet alleen op de dag zelf minder creatief, maar ook twee dagen daarna.

Tijdsdruk verstikt creativiteit, omdat mensen zich niet in een probleem kunnen verdiepen. Creativiteit heeft incubatie nodig: een probleem moet even bezinken om op nieuwe ideeën te komen.

Mochten mensen toch onder tijdsdruk komen te staan, dan is het belangrijk dat ze zich op hun werk kunnen concentreren. Ze moeten worden beschermd tegen afleidingen. Zet je mobiele telefoon dus uit tijdens een brainstorm.

Angst en creativiteit

Een wijdverspreid idee is dat angst en verdriet op de een of andere manier leidt tot creativiteit. Er is zelfs psychologische literatuur die suggereert dat creatieve mensen zoals schrijvers en kunstenaars vaker depressief zijn.

Uit het Harvard-onderzoek komt echter naar voren dat er een positieve relatie bestaat tussen creativiteit en vreugde en liefde en een negatieve relatie tussen creativiteit en boosheid, angst en spanning. Het is een soort vicieuze cirkel. Als mensen blij zijn met hun werk, is er een grotere kans op een positieve associatie die ’s nachts kan doorwerken en de volgende dag kan resulteren in een creatief idee. Geluk op de ene dag is een voorbode van creativiteit op de volgende dag.

Concurrentie en creativiteit

Een vooroordeel is dat interne concurrentie creativiteit bevordert. In het algemeen zal de creativiteit echter afnemen als mensen met elkaar concurreren in plaats van samenwerken. De meest creatieve teams zijn teams waarin voldoende vertrouwen is om (wilde) ideeën te bespreken. Bij concurrentie delen mensen veelal geen informatie meer met elkaar. Elkaar inspireren is dan niet meer mogelijk.

Reorganisatie en creativiteit

Helaas is het tegenovergestelde waar: een reorganisatie leidt tot afname van de creativiteit. De communicatie en samenwerking nemen aanzienlijk af bij een reorganisatie, evenals het gevoel van vrijheid en autonomie van de werknemers. Bij een reorganisatie is snel weer open communiceren daarom van essentieel belang.

Wil je toch aan deze mythen rond creativiteit vasthouden ? Je weet dan een ding zeker: de creativiteit in je organisatie is om zeep geholpen.